Surveillance Capitalism

Surveillance Capitalism

Teorisyen: Shoshana Zuboff (The Age of Surveillance Capitalism, 2019)

Related: The Cybernetic Hypothesis | Spectacle | Biopower | Bloom | Michel Foucault

Surveillance capitalism davranışsal verilerin (behavioral surplus) ham madde olarak sistemli biçimde toplanması, işlenmesi ve davranış tahminleri / manipülasyonları üretmek için kullanılması. Google, Facebook ve benzeri platformların ekonomik modelinin adı.

Zuboff'un üç aşaması: extraction (kullanıcı verisi toplanıyor: arama, konum, tıklama, duygusal tepki), prediction (bu veriden davranış tahmin ürünleri üretiliyor: reklam hedefleme), modification (tahmin yetmez; davranışı şekillendirmek için müdahale: bildirim zamanlaması, içerik sıralama, duygusal manipülasyon).

Surveillance capitalism The Cybernetic Hypothesis'in şirket versiyonudur. Nüfus yönetilecek sistem değil kullanıcı optimize edilecek davranış, feedback döngüsü veri-tahmin-müdahale döngüsü, resistance noise injection değil AdBlock, VPN, şifreleme, opacity stratejisi privacy tools ve data minimization.

Debord: insanlar arasındaki gerçek ilişkiler imgeler aracılığıyla kurulur. Surveillance capitalism: bu imgeler artık pasif temsil değil, aktif müdahale aracına dönüştü. Platform seni izliyor, davranışını şekillendiriyor, ne hissedeceğini manipüle ediyor. "The spectacle is not a collection of images but a social relation mediated by images" — bu artık yalnızca pasif seyreden değil, algoritmik olarak yönlendirilen özneyi tanımlıyor.

Foucault: görülebilmek iktidar üretir. Panopticon: mahkum gözetlenip gözetlenmediğini bilmez, her zaman gözlemleniyor gibi davranır. Zuboff ötesine geçildi der: artık panopticon yetmez, davranış yalnızca izlenip tahmin edilmiyor, aktif olarak şekillendiriliyor. Han'ın şeffaflık toplumu burada somutlaşır: şeffaflık zorlaması surveillance capitalism'in ideolojik meşrulaştırmasıdır.

Bloom Tiqqun'da kendi hayatına yerleşemeyen, yaşadığını dolaysızca sahiplenemeyen özneydi. Surveillance capitalism bu durumu yalnızca temsil düzeyinde bırakmaz; deneyimi doğrudan davranışsal veriye çevirir. Bloom sadece kendi hayatına yabancı değildir; kendi deneyiminin veri madenciliğine açılmış hammaddesi haline gelir.

Zuboff'un tarif ettiği düzen Tiqqun'un "poor substantiality" dediği şeyi daha da sertleştirir: özne içeriden boşalırken, o boşluğun etrafında dolaşan izler platformlar tarafından tahmin ve müdahale ekonomisine dönüştürülür.

Depressive Hedonia yalnızca psikolojik bir sonuç değil, iş modelinin parçasıdır. Dikkatin parçalanması, anlık uyarım, bildirim ritmi ve sonsuz kaydırma özneyi hem daha yorgun hem de daha ölçülebilir kılar.

IC'nin opacity (görünmezlik) stratejisi bu bağlamda yeni anlam kazanıyor: veri minimizasyonu (platformlara mümkün az veri vermek), encryption (iletişimi şifrelemek), federation (merkezi platformlardan dağıtık alternatiflere geçmek: Mastodon, Matrix), analog pratikler (sayısal olmayan topluluk organizasyonu).

Bunlar IC'nin "görünmez komün" anlayışının dijital çağdaki somut karşılıklarıdır. Bu araçların büyük bölümü Cypherpunk hareketinden gelir: PGP, Tor, Signal, Monero — surveillance capitalism'e karşı teknik set. Cypherpunk'ın "trustless systems" felsefesi (kimseye güvenme, matematiğe güven) surveillance capitalism'in veri toplama altyapısını yapısal olarak devre dışı bırakma girişimidir.

Tracking Transience veriyi saklamaktan çok aşırılaştırarak surveillance mantığını bozar; behavioral surplus'un her zaman analitik üstünlük üretmediğini gösterir.