Post-Media

Post-Media

Related: Tactical Media | Communicative Capitalism | Control Society | Platform Capitalism Post-media, Félix Guattari'nin 1990 tarihli "Towards a Post-Media Era" makalesinde ortaya çıkan ve 2000'lerde Clemens Apprich, Geert Lovink ve Ned Rossiter tarafından güncellenen kavram. Medyayı tekil bir araç veya kanal olarak değil, kolektif öznellik üretiminin dinamik zemini olarak kurar. Tactical Media'dan temel farkı şudur: taktiksel müdahale geçici ve fırsatçıyken, post-media pratik kalıcı bir dönüşümü, medyayı birlikte yeniden kurma kapasitesini hedefler.

Guattari'nin özgün formülasyonunda post-media, kitle iletişim araçlarının tek-yönlü yayın mantığını kıran, çok-yönlü ve etkileşimli bir medya pratiğini tanımlar. 1980'lerde ortaya çıkan serbest radyo istasyonları, erken BBS sistemleri ve video kolektifleri bu dönüşümün ilk örnekleriydi. Guattari için post-media, yalnızca teknik bir altyapı değişimi değil, aynı zamanda öznellik üretim biçiminin dönüşümüdür: pasif izleyiciden aktif katılımcıya geçiş, ama aynı zamanda katılımcıdan üretim süreçlerinin birlikte tasarımcısına geçiş.

1990'ların sonunda Geert Lovink ve David Garcia, tactical media kavramını geliştirirken post-media'yı referans aldılar; ancak tactical media'nın "hit and run" mantığı, Guattari'nin önerdiği kalıcı kurumsallaşma vizyonuyla gerilim içindeydi. 2000'lerin ortasında Lovink ve Ned Rossiter, bu gerilimi organized networks kavramıyla çözmeye çalıştılar: hareket-örgüt ikiliğini aşan, ağsal ama kalıcı yapılar. Organized networks, post-media'nın siyasi ölçeklenme sorununa bir yanıttı; ağlar geçici kampanyalardan kalıcı altyapılara dönüşmeliydi.

Clemens Apprich'in "Remaking Media Practices: From Tactical Media to Post-Media" (2017) makalesi, post-media kavramını 2010'ların platform kapitalizmi koşullarında yeniden yorumlar. Apprich'e göre, 1990'ların tactical media pratiği, medya araçlarını ele geçirme ve tersine çevirme üzerine kuruluydu; bu strateji, medya mülkiyeti ve erişiminin merkezi bir sorun olduğu analog/erken-dijital dönemde anlamlıydı. Ancak 2010'lerde Platform Capitalism koşulları değişti: herkes içerik üretebiliyor, ama platform altyapısı ve algoritma tasarımı erişilemez kaldı. Post-media, bu koşullarda medya pratiğini platforma entegre olmadan, kendi altyapısını kurma kapasitesine odaklanır.

Post-media'nın 2020'lerdeki en somut ifadesi fediverse ve federe sosyal ağ altyapılarıdır: Mastodon, PeerTube, Matrix, Pixelfed gibi platformlar, merkezi şirket sunucularına bağımlı olmadan, birbirine bağlı ama özerk düğümler ağı olarak çalışır. Bu yapı, Guattari'nin "herkes kendi medya kanalını kurar" vizyonunu teknik olarak gerçekleştirir; ama aynı zamanda Lovink ve Rossiter'ın organized networks önerisini de pratiğe taşır. Fediverse, geçici kampanya ağı değil, kalıcı iletişim altyapısıdır.

Post-media pratiği, Communicative Capitalism eleştirisine somut bir alternatif sunar. Jodi Dean'in communicative capitalism kavramı, kapitalizmin iletişim bolluğunu (her şey paylaşılır, yorum yapılır, beğenilir) siyasi etkisizliğe çevirdiğini gösterirdi; çünkü bu iletişim platformların sömürü mantığı içinde kalıyordu. Post-media, iletişim bolluğunu reddeden değil, onu platform mantığının dışına taşıyan bir stratejidir: kendi sunucunu kur, kendi protokolünü seç, kendi moderasyon kuralını belirle.

Tactical Media'nın "vur-kaç" mantığı, medya mülkiyetinin devlet veya şirket tekelinde olduğu koşullarda işe yarıyordu; post-media ise medya üretim araçlarının yaygınlaştığı, ama altyapı kontrolünün yeniden merkezileştiği koşullarda önem kazanır. Bu geçiş, 1990'ların culture jamming pratiğinden 2020'lerin federe ağ kuruculuğuna kadar uzanan bir yörünge çizer. The Yes Men reklamı tersine çevirirken, fediverse yöneticisi algoritmik moderasyonu kendi topluluğuyla birlikte tasarlar; ikisi de müdahale pratiğidir, ama ikincisi kalıcı bir altyapı kurar.

Günümüzde post-media pratiği, Platform Cooperativism, community-owned infrastructure ve peer-to-peer ağ hareketleriyle kesişir. Lovink'in Institute of Network Cultures çatısında 2024'te yeniden aktif hale getirdiği Tactical Media Room, tam olarak bu geçişi tartışır: tactical media'nın siyasi vizyonu korunurken, kalıcı altyapı kuruculuğu stratejisi nasıl geliştirilir? Post-media, bu sorunun kavramsal çerçevesidir.

Kaynaklar

• Guattari, Félix. "Towards a Post-Media Era." The Guattari Reader, ed. Gary Genosko. Blackwell, 1996 [orijinal: 1990].
• Apprich, Clemens. "Remaking Media Practices: From Tactical Media to Post-Media." Metamute, 2017.
• Lovink, Geert, and Ned Rossiter. "Dawn of the Organised Networks." Fibreculture Journal 5, 2005.
• Lovink, Geert. Stuck on the Platform: Reclaiming the Internet. Polity, 2024. [Post-media ve fediverse bağlantısı]
• Tactical Media Room (2024, INC Amsterdam): https://networkcultures.org/tactical-media/