Junkspace — Koolhaas

Junkspace — Koolhaas

Related: Spectacle | Recuperation | Tactical Urbanism | Psychogeography | Superstudio | Flaneur | Platform Capitalism

Kavram

Rem Koolhaas'ın 2001 tarihli metni. Junkspace modernizmin kalıntısı — modern mimarlığın "daha iyi bir dünya inşa etme" iddiasının çöpe atıldıktan sonra geride kalan şey.

Alışveriş merkezi, havalimanı, otel lobisi, tema parkı, geniş ofis koridoru — bunlar junkspace'in sahneleri. Ortak özellikleri: iklimlendirme, güvenlik, sonsuz genişleme kapasitesi, hangi şehirde olduğunu unutturan bir evrensel dil.

Koolhaas tanımı şöyle veriyor: "Junkspace modernizasyonun artık değeridir — ya da daha kesin bir ifadeyle, modernizasyonun modernlik üzerinde bıraktığı sediment."

SI ile Kesişme

Spectacle'ın en somut fiziksel tezahürü junkspace. Debord soyut imgeden bahsediyordu; Koolhaas o imgenin beton, çelik ve klima olarak gerçekleştiği yeri gösteriyor.

Derive bağlamında: bir alışveriş merkezinde derive yapmaya çalış — yapılamaz. Mekân tam olarak bunu engellemek için tasarlanmış. Her yüzey satın alma kararına yönlendiriyor, her koridor kasiyere çıkıyor, "kaybolmak" mümkün değil çünkü kaybolmana izin verecek köşe yok. Junkspace derive'ın antitezi.

Recuperation ile İlişkisi

Koolhaas şunu da söylüyor: junkspace her şeyi absorbe ediyor. Bir sanat galerisi junkspace'e dönüşebilir. Bir tarihi bina restorasyon adı altında junkspace'e dönüştürülebilir. Soylulaşan bir mahalle önce "autentik" görünür, sonra junkspace mantığı içine çekilir.

Bu doğrudan Recuperation Olarak Estetik meselesi: mekânsal recuperation.

Tasarımcı Olarak Okumak

Koolhaas'ın metni şu soruyu da soruyor: bu koşullarda ne tasarlanabilir? Junkspace içinde çalışmak zorunda olan tasarımcı (ki büyük ölçüde herkes) ne yapıyor?

İki seçenek gösteriyor ama ikisini de sorunlu buluyor: ya tamamen teslim olmak (junkspace'in estetik dilini kullanmak) ya da ona karşı durmak iddiasıyla ama sonunda onun bir parçası olmak. Üçüncü bir yol açık bırakılıyor — ama Koolhaas onu göstermiyor.

Kaynaklar

• Koolhaas, Rem. "Junkspace." October 100, 2002. (Türkçe: Çöpuzay, Metis, 2011.)

"Junkspace" (Türkçeye genellikle "Çöp-Mekan" veya "Hurda-Mekan" olarak çevrilir), dünyaca ünlü Hollandalı mimar ve kent teorisyeni Rem Koolhaas'ın 2001 yılında kaleme aldığı oldukça kışkırtıcı, şiirsel ve eleştirel bir makaledir. Bu kavram, geç kapitalizmin ve küreselleşmenin yarattığı yeni mimari ve kentsel gerçekliği tanımlar.

Koolhaas, Junkspace'i şu çarpıcı cümleyle özetler: _"Modernleşme rotasından saptığında, arkasında bıraktığı kalıntı Junkspace'tir."_

Junkspace'in ne olduğunu daha iyi anlamak için onu tanımlayan temel özelliklere ve örneklere yakından bakalım:

Junkspace Nedir? (Hangi Mekanlardır?)

Devasa alışveriş merkezleri (AVM'ler), dev havalimanı terminalleri, Las Vegas tarzı devasa kumarhaneler, tema parkları, fuar/kongre merkezleri ve birbirine tüplerle/köprülerle bağlanan ofis plazaları birer Junkspace örneğidir.

Junkspace'in Temel Özellikleri

• Sonsuzluk ve Yön Kaybı (Labirent Etkisi): Junkspace'in net bir başlangıcı, ortası veya sonu yoktur. Bu mekanlara girdiğinizde sınırları algılayamazsınız. Bir havalimanı terminalinden çıkıp bir otele, oradan bir AVM'ye dışarı hiç adım atmadan geçebilirsiniz. Amaç, sizi içeride tutmak ve yön duygunuzu kaybettirmektir.

• Klima (Air-Conditioning) Devrimi: Koolhaas'a göre Junkspace'i mümkün kılan en büyük icat klimadır. Dışarıdaki hava durumundan (yağmur, sıcak, soğuk, gece, gündüz) tamamen izole edilmiş, yapay bir iklim ve aydınlatma yaratılır. Bu sayede bu mekanlar 7/24 yaşayabilir ve doğadan tamamen kopuktur.

• Biçimsizlik ve Alçıpan (Drywall): Geleneksel mimaride binaların bir cephesi, karakteri ve anıtsallığı vardır. Junkspace ise içeriden dışarıya doğru büyür; dışarıdan nasıl göründüğünün bir önemi yoktur, adeta bir kütle yığınıdır. Yapı malzemeleri genellikle ucuz, geçici ve hafiftir (örneğin alçıpan, asma tavanlar, yürüyen merdivenler).

• Tarihsizlik ve Kimliksizlik: Junkspace dünyanın her yerinde aynıdır. Dubai'deki bir AVM ile Tokyo'daki veya İstanbul'daki bir AVM arasında hiçbir kültürel veya tarihi fark yoktur. Var olan tarih de bir "tema" olarak tüketilir (Örneğin, Las Vegas'taki sahte Venedik kanalları).

• Sürekli Yenilenme (Eskime ve Tüketim): Bu mekanlar sürekli bir inşaat, tadilat veya "yenilenme" halindedir. Ancak bu yenilenme mekanı daha iyi yapmak için değil, sadece tüketimi canlı tutmak içindir.

Koolhaas'ın Yaklaşımı

Koolhaas bu makaleyi geleneksel, nostaljik bir mimar gibi "Ah o eski güzel binalarımız nerede!" diyerek ağlamak için yazmamıştır. Aksine, inanılmaz derecede alaycı, gözlemci ve yer yer bu yeni formsuzluğun gücüne hayranlık duyan bir tonda yazar. Mimarinin artık tekil "eserler" üretmekten çıkıp, sürekli genişleyen, klimalı ve tüketim odaklı bir "ortam" (environment) yaratmaya dönüştüğünü ilan eder.

Özetle Junkspace; modern mimarinin vaat ettiği o düzenli, rasyonel ve aydınlık geleceğin yerine elimizde kalan sürekli genişleyen, yorucu, tüketim odaklı ve unutulmaya mahkum yapay mekanlar bütünüdür.