Parasitic Architecture

Tanım

Parasitic architecture: var olan yapılara, altyapılara veya boşluklara izin almadan, geçici ya da kalıcı olarak eklenen, mevcut yapıyı değiştirmeden ama onun kaynaklarından (alan, taşıyıcı yapı, enerji, görünürlük) yararlanan mimari müdahaleler.

Biyolojik metafor bilinçli: asalak, ev sahibini öldürmez — onunla birlikte, onun üzerinde yaşar. Mimari anlamda: sistem yıkılmaz, ama dönüştürülür.

Tarihsal Bağlam

Asalak mimari alışılmadık bir kavram değil: gecekondu semtleri, favela eklentileri, tarihi kentlerin üstüne kurulan katlar — bunlar hep asalak mimaridir, sadece bunu açıkça adlandırmıyorduk.

Formal mimari tartışmaya girmesi 1990'lar-2000'ler: küreselleşme, neoliberal kentsel dönüşüm ve altyapı özelleştirmeleri bağlamında mimar ve teorisyenler resmi izin ve mülkiyet sınırlarının dışında kalan stratejilere ilgi duymaya başladı.

Örnekler

Raumlabor Berlin — Almanya merkezli kolektif. Küchenmonument (2006): dev şişme köpük yapı, şehir mekânlarına yerleştiriliyor. Taşınabilir, geçici, kamusal. Mevcut mekânın üstünde yeni bir mekân yaratıyor.

Rotor (Brüksel) — endüstriyel atıkların mimari yeniden kullanımı. Binaların boşluklarından çıkarılan malzemeyi yeni yapılara aktarma.

Comunidad Yaakoba (Meksika Şehri) — kendi kendine inşa edilmiş yaşam alanları: resmi plan olmadan, mevcut altyapıya (su boruları, elektrik hatları) asalak biçimde bağlanan yapılar.

Supertanker (Kopenhag): köprü altına kurulan geçici kültür mekânı.

Köprü altı habitatları: terk edilmiş viyadük, köprü altı, boş otopark — tüm dünyada informal yaşam ve kültür alanları.

Taktik Urbanism ile Fark

Tactical_Urbanism çoğunlukla belediyeyle işbirliği içinde ve geçici müdahaleler yapar: pop-up park, geçici bisiklet yolu, boyalı kavşak.

Parasitic architecture daha otonom ve sınır ihlalci: izin yok, mülkiyet ilişkisini sorgular, süre belirsiz.

Teorik Boyut

Mülkiyet eleştirisi: asalak mimari, boşluğun özel ya da kamusal mülke ait olduğu ama kullanılmadığı durumda ortaya çıkar. Boşluğu kullanmak bir hak mı yoksa ihlal mi?

Esneklik ve kırılganlık: asalak yapı kolayca kaldırılabilir. Bu hem özgürlük hem zayıflık. Ev sahibi isterse ayrılmak zorunda kalırsın.

Estetik: asalak mimari genellikle "ham", tamamlanmamış, yamama görünümlüdür. Bu estetik tercih olabilir ya da koşulun eseri.

Vault Bağlantısı

• Tactical_Urbanism: izinli versiyonu
• Squat: mülkiyeti doğrudan ele geçirme
• Guerrilla_Gardening: boş alanın dönüştürülmesi
• Constructed_Situation: mekânda kasıtlı müdahale
• Counter Institution: asalak mimari olarak karşı-kurum

Kaynaklar

• Raumlabor Berlin: raumlabor.net
• Rotor: rotordb.org
• Kronenburg, Robert. Flexible: Architecture That Responds to Change. Laurence King, 2007.
• Graham, Stephen ve Simon Marvin. Splintering Urbanism. Routledge, 2001. [Altyapı ve kentsel eşitsizlik]
• Infranet Lab. Coupling: Strategies for Infrastructural Opportunism. Princeton Architectural Press, 2011.